گزارش هشتاد و پنجمین نشست

به گزارش خبرنگار سینمایی خبرگزاری دانشجویان ایران (ایسنا)، در هشتاد و پنجمین نشست کانون فیلم معناگرا در سینما «فرهنگ»، فیلم «هرشب تنهایی» به کارگردانی رسول صدرعاملی به نمایش درآمد و پس از آن با حضور رسول صدرعاملی (کارگردان)، فرج حیدری (فیلم‌بردار)، حامدبهداد(بازیگر) و عبدالله اسفندیاری(مدیرکانون فیلم معناگرا) مورد نقد و بررسی قرار گرفت.

در ابتدای این نشست مجری برنامه با اشاره به سالروز ولادت امام جواد(ع) و به تعویق افتادن چندین باره‌ی نمایش این فیلم اظهار کرد: قطعا همزمانی نمایش این فیلم با ولادت امام جواد(ع) باعث شده است که آقای صدرعاملی جایزه خود را از کانون فیلم معناگرا بگیرد.

صدرعاملی نیز در ادامه‌ی این سخنان مطرح کرد: من جایزه‌ام را زمانی که فیلم را ساختم گرفته‌ام. سال‌ها بود دلم می‌خواست کاری انجام بدهم که بر باور و ایمان درونی ما مبتنی باشد. به هر حال در سی سال گذشته به‌عنوان هنرمند کمتر توانسته‌ایم به باورهای دینی‌ مردم نزدیک شویم.

او خاطرنشان کرد: ما نیز سه سال پیش در دفتر یکی از دوستان در همین باره صحبت می‌کردیم که اصغر فرهادی پیشنهاد ساخت این فیلم را مطرح کرد.

کارگردان «هرشب تنهایی» با بیان اینکه در این فیلم به بحث ایمان پرداخته‌است، تصریح کرد: این بحثی کمتر مورد توجه بوده است. هنگامی که من فیلم «دختری با کفش‌های کتانی» را ساختم این فیلم مورد توجه بسیار قرار می‌گیرد و البته مورد توجه قرار گرفتن آن جای تعجب هم ندارد، چرا که دارای سوژه‌ای بحرانی، ملتهب و روشن فکرپسند است. اما به هر حال در کنار دختری که در آن فیلم فریاد می‌زند، افراد بسیار دیگری هم در جامعه وجود دارند.

صدرعاملی در بخش دیگری از این نشست هم به مشکلات متعددی که برای فیلمبرداری «هر شب تنهایی» وجود داشته است، اشاره کرد و افزود: فیلمبرداری این فیلم بطور اتفاقی با ماه رمضان همزمان شد و ما با هم قرار گذاشتیم که ابتدا خودمان آداب زیارت را رعایت کنیم. بعدها فهمیدیم که در تمام مدتی که ما کار می‌کردیم چندین دوربین فیلمبرداری نیز نصب بوده است، هنگامی هم که به تهران بازگشتیم برخی مسوولان آستان قدس با ما تماس گرفتند و حلالیت طلبیدند و گفتند که پیش از این ذهنیت خوبی از سینما نداشته‌اند.

ترجیح می‌دهم به جای واژه معناگرا از دینی استفاده کنیم

در ادامه این نشست هم، صدرعاملی به‌بحث درباره سینمای معناگرا پرداخت و گفت: در دوره‌ای طی یک جدال قلمی به آقای اسفندیاری گفتم که مگر می‌شود سینمای بی‌معنا داشته باشیم، اما پس از تجربه ساخت این فیلم، ترجیح می‌دهم که بجای سینمای معناگرا از سینمای دینی استفاده کنم. سینمایی که طی این سی سال به آن نپرداخته‌ایم. اکنون هم من نمی‌خواهم پُز بدهم که پس از این مدت فیلم دینی ساخته‌ام، ‌این کار پیشنهاد اصغر فرهادی بود و ادامه این مسیر هم با دیگران است. اما با این وجود، ساخت این اثر کار بسیار مشکلی بود.

او ادامه داد: در سالی که این فیلم ساخته شد حرم امام رضا(ع) هفده ونیم میلیون نفر زائر داشت و به همان اندازه هم افرادی بودند که نتوانستند برای زیارت بروند. حال آن که، این 37 یا 38 میلیون نفر تاکنون در سینمای ما دیده نشده و مورد توجه قرا نگرفته‌اند.

صدرعاملی همچنین به حضور و موفقیت‌های جهانی این فیلم و ساخته قبلی‌اش «شب» اشاره کرد و افزود: هیچ کجای دنیا به این فیلم بی‌اعتنا نبوده‌اند. البته این مساله مایه افتخار ما نیست اما از نیت اولیه ما در ساخت این فیلم سرچشمه می‌گیرد. از آنکه مذهب با درون و ذات انسان‌ها چه می‌کند این که چگونه می‌توان زبان سینما را برای به تصویر کشیدن ایمان مورد استفاده قرار داد.

برای ساخت سومین فیلم این سه‌گانه منتظر اکران فیلم‌های قبلی هستم

کارگردان «شب» و «هرشب تنهایی» درباره ساخت سومین اثر این سه‌گانه‌اش درباره‌ی زائران حرم امام رضا (ع) هم اظهار کرد: برای ساخت سومین فیلم منتظر اکران فیلم قبلی هستم تا پس از دیدن بازتاب آن‌، مشغول شوم. البته فیلم «زندگی با چشمان بسته» هم که اکنون مشغول ساخت آن هستم به نوعی معناگرا محسوب می‌شود.

«هرشب تنهایی» براساس باورهای شخصی من است نه سفارش

این کارگردان در پاسخ به سوال یکی از حاضران، مبنی بر سفارشی بودن این فیلم مطرح شده بود هم اظهار کرد: این فیلم براساس باورهای شخصی‌ام بوده و خودم سفارش آن را گرفته‌ام.

مسیرعجیبی نداشته‌ام، همواره در جستجوی لحن خاص خودم بوده‌ام

به گزارش ایسنا، صدرعاملی در پاسخ به مطلب دیگری که مدعی بود او در سینما مسیر عجیبی را دنبال کرده، گفت: مسیر عجیبی نداشته‌ام و همیشه در جستجوی یافتن لحن خاص خودم بوده‌ام. لحنی که مختص من باشد. برگرفته از جای دیگری محسوب نشود. البته من نیز عاشق بسیاری از فیلم‌ها و فیلمسازان دنیا هستم و آثار آنها را با دقت دیده‌ام، اما با این وجود سعی کرده‌ام که در این میان لحن خاص خود را داشته باشم.

تمام فیلم‌هایم سرآغاز یک جریان فیلمسازی بوده‌اند

به گزارش ایسنا، کارگردان «من ترانه ۱۵ سال دارم» در بخش دیگری از این نشست و در پاسخ به مطلبی که مبنی بر کم طراوت بودن موضوع ساخته جدیدش مطرح شده بود، گفت: طراوت موضوع همواره برای من اهمیت داشته است و می‌توانم بگویم که تمام فیلم‌های من بدون استثنا سرآغاز یک جریان فیلمسازی در سی ساله‌ی اخیر بوده‌اند. مثلا فیلم «رهایی» که توقیف شد به نوعی سرآغاز فیلم‌های جنگی بود وحتی بعدها در قالب مصاحبه‌ای هشت صفحه‌ای در سروش، عده‌ای گفتند که برای ساختن آن فیلم باید مرا اعدام کنند!

به هر حال آثار ما روی پرده است و می‌توان به راحتی درباره آنها نظر داد و حتی درباره بحث سفارشی بودن هم این موضوع صادق است.

او ادامه داد: در این دو فیلم اخیر هم مانند سایر آثارم است و در آنها تمام تلاش خود را به کار گرفته‌ام تا از سینمایی اجتماعی به سینمای انسانی برسم. حرفهایی هم که اکنون مطرح می‌کنم هم براساس خودشیفتگی نیست بلکه صحبت‌های فردی است که از ۱۴ سالگی تا کنون عرصه‌های مختلف از جمله مطبوعات را تجربه کرده است و ورودش به سینما هم به نوعی ناخودآگاه بوده است.

هیچ فیلم بدی ندارم

این کارگردان در ادامه این نشست هم به ساخت 11 اثر سینمایی سی سال گذشته اشاره کرد و گفت: تا کنون تمام تلاش خود را به کار گرفته‌ام تا فیلم‌های خوبی بسازم و اکنون اصلا ناراحت نیستم که طی این سالها فیلم‌های کمی ساخته‌ام و به شخصه معتقدم در میان فیلم‌هایم، فیلم بدی وجود ندارد. شاید برخی از این فیلمها متوسط باشند اما به هر حال در کارنامه‌ام فیلم بد وجود ندارد.

برایم مهم است که فیلمم در تمام ایران دیده شود

صدرعاملی در پاسخ به مطلبی مبنی بر احتمال کم مخاطب بودن این فیلم مطرح شده بود اظهار کرد: همواره برایم مهم است که فیلم‌هایم در تمام نقاط ایران دیده شوند و مخاطف فیلمم تنها طبقه نخبه نباشد. اکنون نیز می‌توانم ادعا کنم که شاید تنها فیلم‌سازی باشم که فیلم‌هایم علاوه بر حضور موفق در جشنواه‌های مختلف جهانی در داخل ایران هم از فیلم‌های پرفروش محسوب می‌شده‌اند. من هیچ فیلم کم فروشی نداشته‌ام و اگر «دیشب باباتو دیدم آیدا» هم فروش کم‌تری داشته است به این علت بوده است که سی‌دی‌های این فیلم 25 روز قبل از اکران آن، به فروش رسیده بود. اکنون هم به شما قول می‌دهم که «هر شب تنهایی» هم یکی از فیلم‌های موفق گیشه خواهد بود چرا که با ایمان و صادقانه و واقعی ساخته شده است و به همین دلیل با مخاطب ارتباط برقرار خواهد کرد.

او در ادامه با اشاره به شروع کارش در مطبوعات و نوشتن گزارشی درباره‌ی جذام‌خانه‌های مشهد خاطرنشان کرد: به هر حال تمام ما یکسری تجربیات داریم و برای ادامه کار لازم است که به خودمان دروغ نگویم و از این تجربیات استفاده کنیم.

هرگز در عمرم سفارشی کار نکرده‌ام

صدرعاملی به بحث سفارشی بودن پرداخت و گفت: در ساخت این فیلم برایم بسیار مهم بود که به سراغ افرادی بروم که بتوانم به کم دانستنی‌ها و دانش اندک من کمک کنند و آن را جبران کنند. برای بحث بودجه هم باید بگویم هرجایی که احتمال بدهم بودجه‌ی درستی را به فیلم اختصاص می‌دهد با آن وارد مذاکره می‌شوم اما با این حال هیچ گاه در تمام عمرم فیلم سفارشی نساخته‌ام و ساخت این فیلم هم عرصه‌ای است که تاکنون تجربه نشده بود.

به گزارش ایسنا در بخشی دیگری از این نشست صدرعاملی به مساله‌ی نقدها و منتقدان پرداخت و گفت: فکر می‌کنم همواره نقدهایی که پس از نمایش عمومی فیلم نوشته می‌شوند واقعی‌تر هستند. چرا که منتقدان به هنگام نگارش آنها نظر مردم را نیز در نظر گرفته‌اند. متاسفانه یکی از مشکلات ما آن است که وقتی مطلبی به ذهن ما می‌رسد احساس می کنیم، که آن مطلب کاملا درست است و در همان زمان هم آن را به طور قاطعانه اعلام می‌کنیم.

در هر صورت در باره‌ی این فیلم من به یک نکته اطمینان کامل دارم و آن هم این است که «هرشب تنهایی» قطعا با مخاطبان بسیاری ارتباط برقرار خواهد کرد اما در این میان برای من مهم آن است که این فیلم بتواند با افرادی که توجه کمتری به مسائل دینی و عرفانی دارند، ارتباط برقرار کنند.

همواره می‌توانیم فیلمی بهتر از آنکه هست بسازیم

صدرعاملی در ادامه این نشست هم با تاکید مجدد بر سخت بودن پروسه ساخت این فیلم عنوان کرد: هنگامی که قصد داریم موضوعی تجربه نشده را کار کنیم، باید توجه زیادی داشته باشیم. در مورد این فیلم هم با توجه به اینکه به مسائل دینی ارتباط داشت مشکلات ساخت دوچندان می‌شد، چرا که اگر ما معجزه‌ای را به طور قطعی نشان می‌دادیم این احتمال بود که برای برخی از مخاطبان این تصور ایجاد شود که هنگامی که برای زیارت می‌روند حتما باید حاجت بگیرند.

او ادامه داد: به نظر من معجزه این فیلم در آن است که زنی بدون آنکه مادر باشد و یا فرصتی برای مادر شدن داشته باشد در شرایطی قرار می‌گیرد که این اتفاق را تجربه کند. شاید مخاطبان هم اگر یک بار دیگر این فیلم را ببینند با خود بگویند که درآن چه معجزه غریب و باورپذیری صورت گرفته است.

قصه‌ی «هرشب تنهایی» از جنس نشانه است

این کارگردان در پاسخ به مطلبی مبنی بر فقدان یک خط داستانی در «هرشب تنهایی» مطرح کرد: این فیلم برخلاف آنچه که تصور می‌شود داستان دارد. اما داستان آن بیشتر از جنس نشانه است و نه آنچه که تاکنون مواجه می‌شدیم.

مطمئنم «زندگی با چشمان بسته» فیلم بدی نیست

صدرعاملی در پایان صحبت‌هایش نیز به ساخته‌ی جدیدش که «زندگی با چشمان بسته» نام دارد اشاره کرد و درباره‌ی آن گفت: مطمئنم که فیلم بدی نساخته‌ام. اما درباره‌ی میزان محبوبیت و خوب بودن آن اکنون نمی‌توانم نظری بدهم.

حامد بهداد بازیگر سینما هم در این نشست در سخنانی کوتاه مطرح کرد: فیلم «من ترانه 15 سال دارم» را بسیار دوست داشتم. علاوه بر آن خود من نیز اصالتا مشهدی هستم و این دو نکته در کنار هم باعث شد که در این فیلم حضور داشته باشم.

او درباره‌ی رسول صدرعاملی هم گفت: فکر می‌کنم او فیلم سازی است که تا کنون توانایی‌های خود را ثابت کرده است و به هنگام ساخت این فیلم در پی تجربه‌ی جدیدی بوده است.

بهداد در پاسخ به سوالی که مبنی بر ادامه روند بازیگری توسط او مطرح شده بود هم گفت: این مسیر را ادامه خواهم داد تا ببینم به کجا خواهم رسید. در کل هم فرد انتخاب‌گری نیستم اما با این وجود کارنامه بدی هم ندارم و فکر می‌کنم، تا کنون فیلم‌ها من را انتخاب کرده‌اند. اکنون هم بابت حضور در این فیلم از اعماق وجود خوشحالم و فکر می‌کنم که شاید اگر این تجربه نبود، من شانس حضور در «زندگی با چشمان بسته» را هم نداشتم.

فرج حیدری فیلم‌بردار «هر شب تنهایی» نیز مطرح کرد: همه فیلم‌های من مانند فرزندانم هستند، اما در میان فرزندانم «هرشب تنهایی» را به گونه‌یی دیگر دوست دارم و فکر می‌کنم که این فیلم نه تنها عزیزترین فرزند من بلکه مادرم نیز هست. قطعا چندی دیگر هم در مورد فیلم «زندگی با چشمان بسته» خواهم گفت و آن فیلم را نیز بسیار دوست دارم، چرا که در کل کار کردن با رسول صدرعاملی بسیار لذت‌بخش است.

حیدری ادامه داد: صدرعاملی فردی است که هیچ‌گاه خود را تکرار نمی‌کند و همواره دنبال تجربیاتی تازه است. شاید در ابتدا فیلم‌های او به نوعی ساده به نظر برسند. اما او روی تک تک این فیلم‌ها مدت‌ها فکر کرده است.

عبدالله اسفندیاری «مدیر حوزه سینمای معناگرا» هم در این نشست عنوان کرد: در عین رفاقت گاه کشمکش‌هایی هم با صدرعاملی درباره عنوان سینمای معناگرا داشته‌ایم اما با این حال فکر می‌کنم که او از بهترین فیلم‌سازان ماست و فیلم «من ترانه ۱۵ سال دارم» اوج تعادل و پختگی او محسوب می‌شود.

مدیر کانون فیلم معناگرا ادامه داد: «هر شب تنهایی» اگرچه درباره زیارت است، ولی به نظرم در چنین فیلمی، زائر است که دیدن دارد. معجزه اصلی در انسان، معجزه باور است و به نظرم فروریختن باورها در جامعه نیز یک باور است.

اسفندیاری افزود: «هر شب تنهایی» وجه روانشناسانه رابطه زن و شوهر را نشان می‌دهد که در وضعیت ملتهبی قرار دارند.